Ders Bilgileri
Ders Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS
Tarihi Türk Lehçeleri III TDE301 5 3 + 0 4

Ön Koşul Yok

Dil Türkçe
Seviyesi Lisans
Tür Zorunlu
Koordinatör Yrd.Doç.Dr. BETÜL MUTLU
Dersi Verenler Yrd.Doç.Dr. HASAN ÖZER
Amacı Birçok bakımdan Köktürk ve Uygur Türkçesinin bir devamı gibi düşünülebilecek, Orta Türkçenin ilk dönemini temsil eden Karahanlı ve Harezm Türkçesinin şive özelliklerini kavratmak.
İçeriği Karahanlı ve Harezm Türkçelerinin Türk dili tarihindeki yeri ve önemi. Bu şivelere ait yazılı belgelerinin ses bilgisi, şekil bilgisi, kelime kadrosu, söz dizimi ve anlam bilgisi bakımından incelenmesi.
İşe Yerleştirme Yok

No Yeterlilikler (Öğrenme Çıktıları)
1 Karahanlı ve Harezm Türkçelerinin kaçıncı yüzyıllar arası dönemi kapsadığını bilir. Genel Türkçe içindeki yerini anlatır. Türk dili için neyi ifade etiğini tanımlar. Bu şivelerin kaynaklarını sıralar.
2 Karahanlı ve Harezm Türkçesinin gramer özelliklerini belirler.
3 Karahanlı ve Harezm Türkçesinin özelliklerini yansıtan metinleri okur, bu döneme ait kelimeleri örnekler, gösterir ve onları yorumlar.

Öğretim Yöntemi Yüz yüze
Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Öğretme Yöntemleri 1: Anlatım, 2: Soru-Cevap, 3: Tartışma, 4: Alıştırma ve Uygulama
Ölçme Yöntemleri A: Sınav , B: Sözlü Sınav, C: Ödev



Ders Akışı
Hafta Konular Ön Hazırlık
1 Türk dili tarihi içerisinde Karahanlı ve Harezm Türkçesinin yeri AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.
2 Karahanlı ve Harezm Türkçesi dönemine ait eserlerin tanıtımı AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.
3 Karahanlı ve Harezm Türkçesinin karşılaştırmalı ses bilgisi AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.
4 Karahanlı ve Harezm Türkçesinin karşılaştırmalı ses bilgisi AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.
5 Karahanlı ve Harezm Türkçesinin karşılaştırmalı şekil bilgisi AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.
6 Karahanlı ve Harezm Türkçesinin karşılaştırmalı şekil bilgisi AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.
7 Kutadgu Bilig’den alınan metinlerin dil incelemesi AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.
8 Kutadgu Bilig’den alınan metinlerin dil incelemesi AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.
9 ARA SINAV
10 Kutadgu Bilig’den alınan metinlerin dil incelemesi AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.
11 Nehcü’l-Feradis’ten alınan metinlerin dil incelemesi AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.
12 Nehcü’l-Feradis’ten alınan metinlerin dil incelemesi AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.
13 Nehcü’l-Feradis’ten alınan metinlerin dil incelemesi AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.
14 Karahanlı ve Harezm Türkçesinden Türkiye Türkçesine karşılaştırmalı dil bilgisi örnekleri AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979.



Kaynaklar
Ders Notu AKALIN, Mehmet; Tarihi Türk Şiveleri, Atatürk Üniversitesi Yay., Ankara, 1979. ARAT, R. Rahmeti; Kutadgu Bilig I Metin, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara, 1979
Diğer Kaynaklar ARAT, r. Rahmeti; Kutadgu Bilig II Tercüme, Türk Tarih Kurumu Yay., Ankara, 1974. ARAT, R. Rahmeti; Kutadgu Bilig III İndeks, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yay., İstanbul 1979. ATA, Aysu; Nehcül Feradis II Dizin, Ankara. ATALAY, Besim; Divanü Lügatit-Türk, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara 1986. ERCİLASUN, Ahmet Bican ; Kutadgu Bilig Grameri- Fiil, Gazi Üniversitesi Yay., Ankara 1984. HACIEMİNOĞLU, Necmettin; Karahanlı Türkçesi Grameri, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara1996. TEZCAN, Semih - Hamza Zülfikar; Nehcül Feradis Metin, Tıpkıbasım, Ankara, 1995. TOPARLI, Recep; Harezm Türkçesi, Tokat, 1998. TURAN, Zikri ; Orta Türkçe Dönemi Metinlerinde Kelime Başı Ünsüzlerinde Aşırı Patlayıcılaşma Varmıydı?, İst.Üniv.Edebiyat Fak. Der., C.XXX, İstanbul, 2003, s.539-558. TÜRK, Vahit ; Türk Din Tarihinde Din Türkçesi Atabetül-Hakayık Örneği, IV. Uluslar arası Türk Dili Kurultayı Bildirileri, s. 1853-1862, Ankara, 2000. TÜRK, Vahit ; Kutadgu Bilig Örneği İle Türkçede Ana Yardımcı Fiil, V. Uluslar arası Türk Dili Kurultayı Bildirileri, s. 2993-3006, Ankara, 2004. YÜCE, Nuri; Mukaddimetül-Edeb, Ankara, 1993.



Değerlendirme Sistemi Sayısı Toplam Katkı Yüzdesi
Yıl/Yarıyıl İçi Çalışmalar
Arasınavlar 1 40
Yıliçi Toplam 1 40
Yıliçinin Başarıya Oranı 40
Yıl/Yarıyıl Sonunun Başarıya Oranı 60
Genel Toplam 100





Program Çıktılarına Katkısı
No Program Yeterlilikleri (Öğrenme Çıktıları) Katkı Düzeyi
1 2 3 4 5
1 Alanında kazanılan yeterliliklere dayalı olarak güncel bilgileri içeren ders materyallerine, uygulamalı araç ve gereçlere, saha çalışmalarında uygulanan araştırma yöntem ve tekniklerine ve diğer kaynaklarda desteklenen ileri düzeydeki kuramsal ve uygulamalı bilgilere sahiptir. x
2 Alanında edindiği ileri düzeydeki kuramsal ve uygulamalı bilgileri kullanır. x
3 Alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgileri; eğitim-öğretim, araştırma ve topluma hizmet alanlarında, kullanır, çözümler ve uygular. x
4 Alanında karşılaşılan ve öngörülemeyen karmaşık sorunları çözmek için bireysel olarak bağımsız çalışır veya ekip üyesi olarak sorumluluk alır. x
5 Sorumluluğu altında çalışanların ilgili alandaki gelişimine yönelik etkinlikleri planlar. x
6 Alanındaki bilgi ve becerileri kullanarak, kişisel ve kurumsal gelişimi planlar. x
7 Alanında edindiği bilgi ve becerileri eleştirel bir yaklaşımla değerlendirir. x
8 Sorumluluğu altında çalışanların öğrenme gereksinimlerini belirler ve öğrenme süreçlerini yönetir. x
9 Yaşam boyu öğrenmeye ilişkin olumlu tutum geliştirir. x
10 Alanındaki ilgili kişi ve kurumları bilgilendirir ve onlara düşüncelerini aktarır, sorunlarla ilgili çözüm önerilerini kuramsal ve uygulamalı olarak ortaya koyar. x
11 Alanı ile ilgili sorunlara yönelik olarak çözüm önerilerini nicel ve nitel verilerle destekler ve bu verileri ilgili alanda bulunan uzman olan ve olmayan kişi ve kurumlarla çeşitli iletişim araçlarıyla paylaşır. x
12 Alanındaki çeşitli sosyal, kültürel ve sanatsal etkinliklere katılır. x
13 Bir yabancı dili kullanarak beşeri bilimler alanında kuramsal ve uygulamalı bilgileri izler ve ilgili alandaki uzman ve uzman olmayan kişi ve kuruluşlarla bu bilgileri paylaşır (Avrupa Dil Portföyü B1 Genel Düzeyinde). x
14 Alanının gerektirdiği bilgisayar yazılımı ile birlikte bilişim ve bilgi teknolojilerini ileri düzeyde kullanır. x
15 Alanı ile ilgili bilgileri toplar, çözümler, yorumlar ve ilgili kişi, kurum ve kuruluşlarla paylaşır. x
16 Alanı ile ilgili bilgilerin uygulanması sürecinde etik değerleri gözetir. x
17 Alanında sosyal, kültürel hakların evrenselliğini destekler, sosyal adalet bilinci kazanır, tarihi ve kültürel mirasa sahip çıkar. x
18 Alanında disiplinler arası araştırma ve inceleme yapar. x
19 Kalite yönetim ve süreçlerine uygun davranır ve katılır. x



AKTS / İş Yükü Tablosu
Etkinlik Sayısı Süresi (saat) Toplam İş Yükü (saat)
Ders Süresi 14 3 42
Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi 14 3 42
Ödev 8 2 16
Sunum / Seminer 8 2 16
Arasınavlar 1 2 2
Yarıyıl / Yıl Sonu Sınavı 1 2 2
Toplam İş Yükü (saat) 120
Toplam İş Yükü / 30 (s) 4
Dersin AKTS Kredisi 4